FREEDOM HOUSE

FREEDOM IN THE WORLD REPORT 2026

DÜNYADA ÖZGÜRLÜK RAPORU 2026

 

Genel Olarak

İlk beş ülke:

Finlandiya	100/100
İsveç	99/100
Yeni Zelanda	99/100
Norveç	99/100
Danimarka	97/100

 

Üst sıralarda yer alan diğer ülkeler: Kanada, İrlanda, İsviçre ve San Marino.

Genel Eğilim: Dünyada demokratik özgürlükler daralmakta ve otokratikleşme bazı güçlü demokratik ülkeleri dahi olumsuz olarak etkilemektedir.

ABD son 20 yılda 93/100 düzeyinden 8/100 düzeyine gerilemiştir.

 

TÜRKİYE’NİN STATÜSÜ: 32/100

Özgür Değil

 

Siyasal Haklar	16/40
Temel Hak ve Özgürlükler	16/60
TOPLAM	32/100

 

 

Geçen Yılın Puanı ve Durumu: 33/100 Özgür Değil

 

Bir ülkenin veya bölgenin Dünyada Özgürlük statüsü, 0–40 arasında toplam Siyasal Haklar puanına ve 0–60 arasında toplam Sivil Özgürlükler puanına bağlıdır. 

Genel Bakış

2002'den beri Türkiye'yi yöneten Adalet ve Kalkınma Partisi’nin (AKP) lideri olan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan son on yılda giderek otoriterleşti. Anayasal değişiklikler ve siyasal muhaliflerin, bağımsız gazetecilerin ve sivil toplum üyelerinin hapsedilmesiyle gücünü daha da pekiştirdi. AKP, son ekonomik zorluklara ve belediye seçimlerindeki yenilgilere yanıt olarak muhalefeti bastırma ve muhalif politikacıları hapse atma çabalarını yoğunlaştırdı.

2025'teki Önemli Gelişmeler

• İktidardaki parti 2024 belediye seçimlerinde önemli kayıplar verdikten sonra hükümet 2025'te yüzlerce muhalefet partisi temsilcisinin tutuklanmasına yol açan ceza soruşturmaları başlattı. İstanbul Belediye Başkanı Ekrem Imamoğlu Mart ayında ana muhalefet partisi Cumhuriyet Halk Partisi'nin (CHP) bir sonraki Cumhurbaşkanı adayı olarak resmen ilan edilmeden kısa bir süre önce tutuklandı ve ardından 2.000 yıldan fazla hapis cezası alabilecek 140'tan fazla suçla suçlandı. Yıl sonu itibarıyla duruşmaların başlamasından önce tutukluydu.
• İmamoğlu'nun tutuklanması, ülke genelinde yıl boyunca devam eden hükümet karşıtı gösterilerin başlanmasına yol açtı. Polis, protestoculara defalarca göz yaşartıcı gaz, su topları ve lastik mermilerle karşı karşıya geldi. Binlerce katılımcı tutuklandı.
• Çevrimiçi içerik ile bağımsız ve muhalif haber sitelerinin sansürü devam etti ve Grok (Toplumsal medya platformu X ile bütünleştirilmiş yapay zeka sohbet botu) Eylül ayında mahkeme kararıyla X hesabına erişimi yasaklamasıyla Türkiye'deki en son etkilenen toplumsal medya aracı oldu. Yetkililer ayrıca İmamoğlu'nun toplumsal medya hesaplarını engelledi ve tutuklanması hakkında paylaşım yapan birçok sosyal medya kullanıcısına ceza davası açtı.
• Türkiye'de onlarca yıl süren terör ve isyancı şiddet kampanyası yürüten Kürdistan İşçi Partisi (PKK) ile hükümetin görüşmeleri yıl boyunca ilerleme kaydetti. Grup Mart ayında tek taraflı ateşkes ilan etti ve Mayıs ayında kendini dağıtma kararı duyurdu.

ÜLKEDE ÖZGÜRLÜK VE HAKLARIN İÇİNDE BULUNDUĞU DURUM VE KOŞULLAR

SİYASAL HAKLAER

(A)   Seçim Süreci

A1 0-4 puan

Mevcut hükümet başkanı veya diğer ulusal otoriteler özgür ve adil seçimlerle mi seçildi?

2/4

2018'den beri yürürlükte olan anayasa sistemine göre, Cumhurbaşkanı başlıca ulusal otoritedir ve geniş yürütme yetkisine sahiptir. Cumhurbaşkanı iki beş yıllık döneme kadar doğrudan seçilir, ancak erken seçimler veya anayasal değişiklikler durumunda üçüncü dönem için aday olmaya hak kazanır. 2003'ten 2014'te ilk Cumhurbaşkanlığına seçilene kadar başbakan olan Recep Tayyip Erdoğan 2018'deki ikinci seçiminin yeni anayasal sistem kapsamında ilk seçimi olması gerekçesiyle 2023'te üçüncü Cumhurbaşkanlığına aday oldu. Erdoğan, Mayıs 2023'teki Cumhurbaşkanlığı yarışında oyların %52,18'ini alarak CHP'den Kemal Kılıçdaroğlu'nu yenerek seçimi kazandı. Avrupa Güvenlik ve İş Birliği Örgütü (AGİT) seçimi eleştirerek, devlet medyasının haberlerinde AKP'yi büyük ölçüde desteklediğini ve muhalefet güçlerinin toplanma, örgütlenme ve ifade özgürlüklerine yönelik kısıtlamalar gibi diğer özgürlüklerin engellendiğini bildirdi. Bir sonraki Cumhurbaşkanlığı seçimi 2028'de planlanmıştı. Ancak CHP 2025 boyunca AKP'yi siyasal baskı ve ekonomik kötü yönetimle suçlayarak erken seçim çağrısı yapmaya devam etti.

A2 0-4 puan

Mevcut ulusal yasama temsilcileri özgür ve adil seçimlerle mi seçildi?

2/4

Meclis'in 600 sandalyesi vardır. Milletvekilleri orantılı (göreli, nisbi) temsil yoluyla beş yıllık dönem için seçilir. Partilerin parlamentoya katılmak için ulusal oyların en az %7'sine gereksinmesi vardır. Mayıs 2023 seçimlerinde, Cumhurbaşkanlığı seçimleriyle eş zamanlı olarak yapılan dönemde, AKP aşırı sağcı Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) ve iki küçük partiyle birleşerek %49,5 oy ve 323 sandalye alan Cumhur İttifakı'nı kurdu. CHP liderliğindeki ve İyi Parti (İP) ile dört küçük partinin dahil olduğu muhalefetin oluşturduğu Millet İttifakı ise oyların yüzde 35'ini aldı ve 212 sandalye kazandı. Kürt yanlısı Parti oyların yüzde 10,6'sını aldı ve 65 sandalye kazandı. Cumhurbaşkanlığı seçiminde olduğu gibi, AGİT'in izleme ve değerlendirmesi temel özgürlükler üzerindeki kısıtlamaların seçim sürecine etkisini siyasal müdahalenin yanı sıra ve saydamlık eksikliğinin olumsuz etkisini vurguladı.

A3 0-4 puan

Seçim yasaları ve çerçevesi adil mi, ilgili seçim yönetim organları tarafından tarafsızca uygulanıyor mu?

1/4

Tüm oy verme süreçlerini denetleyen Yüksek Seçim Kurulu (YSK) yargıçları, AKP'nin egemen olduğu yargı organları tarafından atanır ve kararlarında genellikle AKP'ye dayanır. Mayıs 2023 genel seçimleri öncesinde, AGİT YSK'nin bağımsızlığı konusunda endişelerini dile getirdi ve meclis Erdoğan'ın üçüncü Cumhurbaşkanlığı dönemini onayladığı için eleştirildi. 2022'de kabul edilen bir seçim yasası, parlamento giriş barajını yüzde 10'dan yüzde 7'ye düşürdü ve parti ittifakları arasında parlamento sandalyelerinin dağıtılma şeklini değiştirdi. Yasa ayrıca, seçimleri denetleyen ve oy sayımı sürecini denetleyen yargıçların seçimi süreçlerini değiştirerek AKP yanlısı ön yargı olasılığını artırdı.

(B)   Siyasal Çoğulculuk ve Katılım

B1 0-4 puan

Halkın seçtiklerinin farklı siyasal partilerde veya diğer yarışmacı siyasal gruplarda örgütlenme hakkı var mı ve sistem bu rakip partilerin veya grupların ilerlemesine ve gerilemesine karşı gereksiz engellerden arınmış mı?

2/4

Türkiye resmi olarak çok partili bir sistem sürdürüyor. Partiler, katılabilmek için seçimlerden en az altı ay öncesinden Türkiye'nin illerinin yarısında örgüt kurmak ve kongre düzenlemek zorundadır. Siyasal çoğulculuk uygulamada ciddi şekilde kısıtlandı.  Muhalefet liderleri ve yetkililer partilerinin işlevini etkileyen siyasal nedenli kovuşturmalar, şiddetli saldırılar ve diğer taciz biçimleriyle karşılaştı. CHP, 2025 yılında özellikle yetkililerden yoğun baskı altında kaldı. Yıl boyunca yüzlerce CHP siyasetçisi ve parti yetkilisi gözaltına alındı ve devlet partinin iç yönetimine etkili olarak müdahale etti. Eylül ayında, mahkeme kararıyla 2023 yılında yapılmış olan CHP İstanbul İl kongresi iptal edildi ve Özgür Çelik partinin İstanbul şubesinin başkanlığı görevinden alındı. İl yönetimi yerine kayyım heyeti kuruldu. Parti, acil bir kongre düzenleyerek ve Çelik’i il başkanı olarak yeniden seçerek buna karşılık verdi. Aynı ay, CHP, partinin 2023 büyük kongresinin iptal edilmesi için mahkemeye yapılan başvuruyu engellemek amacıyla Özgür Özel'i genel başkan olarak yeniden seçmek için acil bir kongre düzenledi. Diğer partiler de zulümle uğraştı. Yıllarca savcılar, PKK ile Türkiye ile terör örgütü olarak tanımlanan PKK ile bağlantıları savlanan Kürt yanlısı muhalefet Halkların Demokratik Partisi (HDP) üyelerini soruşturup hapse attı. HDP'nin kendisine yönelik olası bir yasaklama partinin 2023 seçimlerinde yarışmak üzere YSP bayrağı altında yeniden toparlanmasına yol açtı. YSP daha sonra kendini Halkların Eşitliği ve Demokrasisi (DEM) Partisi olarak yeniden isimlendirdi. Şubat 2025'te yetkililer, sol ve Kürt yanlısı partiler ile sivil toplum gruplarından oluşan bir koalisyon olan Halk Demokratik Kongresi'ne bağlı onlarca kişiyi tutukladı. Terör suçlamalarıyla gözaltına alınanlar arasında DEM liderleri Semiha Şahin ve Mehmet Saltoğlu da vardı.

B2 0-4 puan

Muhalefetin desteğini artırmak veya seçimler yoluyla güç kazanmak için gerçekçi bir fırsat var mı?

1/4

Cumhurbaşkanı Erdoğan ve AKP, YSK, yargı, polis ve medya üzerinde partizan denetimi artırıyor. Son yıllarda, bu kurumsal araçları siyasal rakipleri zayıflatmak için saldırgan bir şekilde kullanarak muhalefetin seçmen desteğini azaltma ve seçimlerle güç kazanma yeteneğini kısıtladı. Muhalefet partileri bu zorlu engelleri aştı ve özellikle belediye düzeyinde önemli seçim zaferleri kazandı. Ancak merkezi hükümet ise bu zaferlere ülke genelindeki muhalefet belediye başkanlarını engellemek, tutuklamak ve görevden alarak karşılık verdi. Son birkaç yılın yaygın bir uygulamasıyla hükümet atanan il valileri üzerindeki denetimini kullanarak onlarca belediye başkanını kayyımlarla değiştirdi. Etkilenenlerin çoğu Kürt yanlısı partilerin üyeleridir. Örneğin, Şubat 2025'te, Kars'ın Kağızman belediyesini yönetmek üzere bir kayyım atandı. Çünkü seçilmiş DEM belediye başkanı Mehmet Alkan terörizm suçları savıyla altı yıldan fazla hapis cezası aldı. Yıl boyunca yetkililer CHP belediye başkanlarını yargılamaya ve görevden almaya odaklandı. Ekim ayı sonlarında CHP’nin 16 belediye başkanının hapiste olduğunu ve 13 CHP belediyesine kayyım atandığını bildirildi. En belirgin olay Mart ayında tutuklanan İstanbul Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu'ydu. Bu dava, bir sonraki Cumhurbaşkanlığı seçiminde CHP'yi temsil etmek üzere resmi olarak seçilmeden sadece birkaç gün önceydi. Üst üste düşen davalarda çeşitli suçlamalarla karşı karşıya olmasına karşın Kasım ayında yayımlanan bir iddianamede 142 adet yolsuzlukla ve diğer suçlarla suçlandı ve 2.352 yıla kadar hapis cezası talep edildi. Halen tutukludur. Bu arada, CHP ve diğer partilerden dokuz belediye başkanı Ağustos ayında resmi olarak AKP'ye geçti ve İstanbul'un Bayrampaşa ilçesi CHP belediye başkanı, Eylül ayında, iktidara katılma baskısını reddettiği için tutuklandığını söyledi.

Puan Değişikliği: Hükümetin muhalefet partisi siyasetçileri ve memurlarına yönelik geniş çaplı baskıları nedeniyle, İstanbul Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu'nun siyasal nedenlerle tutuklanması ve yargılanması nedeniyle puan 2'den 1'e düştü; İmamoğlu, bir sonraki seçimde Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın başlıca rakibi olması bekleniyordu.

B3 0-4 puan

Halkın siyasal tercihleri siyasal alanın dışındaki güçlerin ya da siyaset dışı yöntemler kullanan siyasal güçlerin egemenliğinden bağışık mı?

3/4

AKP'nin kurumsal egemenliği devleti partinin bir uzantısı durumuna getirme tehdidi taşıyor ve siyasal sonuçları değiştirmek için kullanılabiliyor. AKP'nin seçimler sırasında oy oranını artırmak için devlet kaynakları ve kamuya yarar dernekleri kullanması ve ayrıca özel sektörü etkilemek ve denetlemek için kamu ihalelerini kullanması özellikle sorun yaratmaktadır. Ayrıca, muhalefet partilerine yönelik şiddetli saldırılar ve şiddet tehditleri kampanya dönemlerinde ve seçim gününde siyasetçiler ve seçmenlerin sindirilmesine katkıda bulunmuştur.

B4 0-4 puan

Nüfusun çeşitli kesimleri (etnik, ırksal, dinsel, cinsiyet, LGBT+ ve diğer ilgili gruplar dahil) tam siyasal haklara ve seçim fırsatlarına sahip mi?

1/4

Siyasal haklar farklı demografik gruplar arasında eşitsiz şekilde korunmaktadır. Eleştirmenler, AKP'nin Sünni Müslümanların çıkarlarını savunduğunu savlıyor. Türkiye'nin Sünni olmayan Alevi topluluğu üyeleri ve Müslüman olmayan vatandaşlar parlamentoda sandalye sahibi olsa da hükümetin yoğunlaştıkları muhalefet partilerine yönelik baskısı onların siyasal haklarına ve seçim fırsatlarına ciddi şekilde zarar verdi. Türkiye'nin en büyük etnik azınlık grubu olan Kürt nüfusuyla ilişkili siyasetçiler ve partiler, hükümet tarafından düzenli olarak tacizlere maruz kalmaya devam ediyor. Nefret söylemi, siyasal güdülenmeli kovuşturmalar ve hükümet yanlısı medya dezenformasyonu buna dahildir. Hükümetin 2025'te PKK ile barış görüşmelerinde atılım yaptıklarını açıklamasından sonra bile siyasal alanda Kürt karşıtı ön yargı örnekleri bulunduğu bildirildi. Örneğin, Ağustos ayında, barış süreci üzerine parlamento komitesi önünde ifade vermek üzere davet edilen bir grup Kürt kadının Kürtçe konuşması yasaklandı. Kadınlar ve LGBT+ bireyler siyasal katılımda engellerle karşı karşıya kalıyor ve siyasette ve hükümette liderlik yapabilme konularında yeterince temsil edilmemeye devam ediyor. 2023 seçimlerinden sonra kadınlar Meclis'teki sandalyelerin yaklaşık %20'sini elinde tuttu. Bu, 2018 seçimlerine göre hafif bir artıştı. Birkaç LGBT+ adayı aday oldu, ancak LGBT+ bireyler siyasal olarak dışlanmaya devam ediyor. Kısmen hükümetin LGBT+ hakları için savunuculuğu kısıtlamak için kamu ahlak yasalarını kullanması bunun en önemli nedenidir. 2023 seçimleri, açıkça homofobik platformlarla yarışan birkaç aşırı sağ politikacının başarılı kampanyalarına sahne oldu. 2025 itibarıyla Türkiye'deki iki milyondan fazla Suriyeli mültecinin bazıları son yıllarda Türk vatandaşlığı kazanmış olsa da çoğunun bu statüyü elde etmek için net bir yasal yolu ve dolayısıyla siyasal haklara erişimi de yoktur. Vatandaşlık koruma hakları da kaldırılabilir. Ünlü Suriyeli insan hakları savunucusu Taha el-Gazi yetkililerin ulusal güvenlik gerekçesiyle Türk vatandaşlığını iptal etmesinden yaklaşık bir yıl sonra Mayıs 2025'te tutuklanıp Suriye'ye sınır dışı edildi.

(C) Hükümetin İşleyişi

C1 0-4 puan

Hükümetin politikalarını özgürce seçilmiş hükümet başkanı ve ulusal yasama temsilcileri belirler mi?

2/4

Erdoğan tüm yürütme işlevlerini denetler. Çoğu zaman kararnameyle yönetir ve tüm önemli politika kararlarını verir. 2016'dan bu yana Türkiye'nin bakanlıklarını ve kurumlarını yeniden düzenledi. On binlerce memuru görevden aldı ve yerine siyasal yandaşlarını ve sadıklarını yerleştirdi. AKP lideri yasama organı üzerinde etkili bir denetim uygular. 2018'den beri yürürlüğe giren yeni başkanlık sistemi kapsamında yasama organlarının politika katkısı sağlama kapasitesi büyük ölçüde azaldı. Erdoğan, isteklerine karşı gelen bakanlıklara ve bağımsız kamu kurumlarına sık sık müdahale ediyor. Merkezi hükümet muhalefet tarafından yönetilen belediyelerin mali desteğini elinden almıştır.

C2 0-4 puan

Kamu kurumlarında yolsuzluğa karşı koruma önlemleri güçlü ve etkili mi?

1 4

Yolsuzluk, hükümetin en üst düzeylerinde de dahil olmak üzere ciddi bir sorun olarak devam ediyor. Yolsuzlukla mücadele yasalarının uygulanması tutarsızdır ve yolsuzlukla mücadele kurumları etkisizdir veya siyasallaşmıştır. Bu da bir cezasızlık kültürü yaratmaktadır. Yargı ve kolluk kuvvetleri de yolsuzluk ve siyasal müdahaleye maruz kalmaktadır. Yolsuzluk davalarını bağımsız olarak haber yapmaya çalışan gazeteciler sansür ve ceza suçlamalarıyla karşı karşıya kalmaktadır. İstanbul gibi muhalefet denetimindeki belediyelerdeki savlanan yolsuzlukla ilgili yetkililerin soruşturmaları uygulamada yoğun şekilde siyasallaşmıştı ve seçiciydi. Kolluk kuvvetleri AKP belediye başkanlarının yönettiği önceki dönemlerde şehirlerin aynı denetim düzeyini uygulamamıştır.

C3 0-4 puan

Hükümet açık ve saydam bir şekilde mi çalışıyor?

1/4

Türkiye'nin siyasal ve hukuksal ortamı hükümetin demokratik denetimini neredeyse olanaksız duruma getirdi. Bilgiye erişimi güvence altına yasalara karşın hükümet devlet yetkililerinin ve kurumlarının etkinlikleri hakkında bilgi vermiyor. Sivil toplum liderlerinin ve gazetecilerin rutin olarak hükümet yetkililerine, toplantılara ve etkinliklere erişimi engelleniyor. Kamu görevlileri enflasyon ve işsizlik istatistikleri de dahil olmak üzere çarpıtılmış veriler yayımlamakla yaygın şekilde suçlanıyor.

TEMEL HAK VE ÖZGÜRLÜKLER

(D) İfade ve İnanç Özgürlüğü

D1 0-4 puan

Özgür ve bağımsız medya var mı?

1/4

Türk medya kanallarının çoğu kamu ihalelerine bağlı veya Cumhurbaşkanı Erdoğan ile yakın bağları olan şirketlere ve holdinglere aittir. Ana akım medya hükümet siyasalarını yansıtır ve çoğu zaman aynı manşetleri taşır. Bağımsız yayınlar var olmasına karşın büyük siyasal baskı altında ve rutin olarak kovuşturma hedefi oluyorlar. Medya kuruluşları sık sık sansürlenir, para cezası alır veya kapatılır ve gazeteciler düzenli olarak gözaltına alınır. Bağımsız Medya İzleme grubunun üç aylık raporlarına göre, 2025 yılında en az 30 gazeteci saldırıya uğradı ve 58 kişi gözaltına alındı. Gazetecilere yöneltilen suçlamalar arasında "devlet kurumlarına hakaret", "terör propagandası" ve "gizli soruşturmaların ifşası" yer alıyordu. Gazeteciler siyaset, yolsuzluk veya protestoları haber yaparken tutuklanma ve yargılanma riski taşıyor. Mart 2025'te, Ekrem İmamoğlu'nun tutuklanmasıyla tetiklenen ülke çapındaki protestoları haberleştiren veya fotoğraflayan gazeteciler bazı durumlarda evlerinde tutuklanma ve polis baskınlarıyla karşı karşıya kaldılar. Türkiye'nin devlet yayın düzenleyicisi olan Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) üyeleri AKP denetimindeki parlamento tarafından seçilmekte ve atanmaktadır. RTÜK, hükümeti eleştiren bağımsız ağları rutin olarak cezalandırıyor. 2020'den bu yana hükümet büyük toplumsal medya şirketlerini ülkede temsilcilik açmaya ve hükümetin içerik kaldırma taleplerine uymaya zorladı. Uymayı reddeden şirketler ağır para cezaları ve reklam yasakları aldı. İfade Özgürlüğü Derneği'nin (İFÖD) Eylül 2025 tarihli bir raporu Türkiye'nin 2024'te 311.000'den fazla web adresine erişimi engellediğini ve bunun 2007'den bu yana en yüksek sayıyı oluşturduğunu ortaya koydu. Bu engelleme 5.700'den fazla haber makalesini içeriyordu. Engellerin yaklaşık %82'si Bilgi ve İletişim Teknolojileri Başkanlığı tarafından mahkeme kararı olmadan uygulandı.

D2 0-4 puan

Bireyler, dinsel inançlarını veya inançsızlıklarını kamuya açık ve özel alanda uygulamakta ve ifade etmekte özgür mü?

2/4

Sünni İslam, Türkiye'de çoğunluk dinidir. Anayasa laik bir devlet tanımlamış ve din özgürlüğünü güvence altına almıştır. Ancak hem tanınan hem de tanınmayan dinsel azınlık gruplarının haklarında sınırlamalar vardır. Hükümet yalnızca Ermeni Hristiyan, Yunan Ortodoks ve Yahudi azınlıkları tanımaktadır. Liderlik yapılarını yasal varlıklar olarak tanımamaktadır. Bu da mülkiyet gibi konularda zorluklara yol açmaktadır. Protestan Hristiyanlar gibi diğer Müslüman olmayan gruplar ise ibadet yerleri kurmak ve kaydetmek için savaşım veriyorlar. Türkiye'nin Sünni camileri ve okulları, devlet denetimindeki Diyanet işleri Başkanlığı aracılığıyla devlet fonları almaya hak kazanmaktadır. Bu ödemeler imamların maaşlarını ve camilerin gider faturalarını karşılar. Alevi kurumları ve diğer dinsel toplulukların kurumlarına böyle bir destek sağlanmamaktadır. 2024 yılında, İstanbul belediye yetkilileri Cemevleri olarak bilinen Alevi ibadet yerlerini resmen tanıdı ve bunlara daha önce belediye meclisindeki AKP temsilcilerinin muhalefeti nedeniyle reddedilen statüyü bu gruplara verdi. Ulusal eğitim müfredatı dinsel eğitimi zorunlu kılmaktadır. Hristiyan ve Yahudi ailelerin çocukları dinleri ulusal kimlik kartlarında açıklanırsa bu derslerden bağışık kılınmaktadır. Tanınmayan gruplar, Aleviler de dahil, bu sınıflardan bağışık kılınmıyor. Aleviler ve Müslüman olmayanlar nefret söylemine, mülk hasarına ve ara sıra şiddetli saldırılara hedef olmaktadır.

D3 0-4 puan

Akademik özgürlük var mı ve eğitim sistemi kapsamlı siyasal beyin yıkamadan bağışık mı?

1 4

2016'dan bu yana hükümet, siyasal sol PKK veya o yılki başarısız darbe girişimiyle suçlanan İslam bilgini Fethullah Gülen hareketine sempati duydukları düşünülen binlerce akademisyen ve eğitimciyi görevden aldı. Hükümet ile PKK arasında barışa destek verdiklerini ilan ettikleri için binden fazla akademisyen soruşturuldu ve yüzlerce kişi yargılandı. Üniversite öğrencileri hükümet politikalarına karşı barışçıl gösteriler düzenledikleri için rutin olarak gözaltına alınıyor ve 2025'teki muhalefet protestolarıyla bağlantılı olarak tutuklananlar arasında yüzlerce öğrenci bulunuyor. Hükümet ve üniversite yönetimleri yerleşkelerdeki muhalefeti bastırmak ve akademisyenlerin duyarlı konuları araştırmasını engellemek için düzenli olarak müdahale etmektedir. Bu da akademisyenler arasında öz sansürü özendirmektedir. Erdoğan, 2016 tarihli Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle devlet ve özel üniversitelerde rektör atama yetkisini elde etti ve bunu akademik kurumların işlerini etkilemek için kullandı. Temmuz 2025'te, Anayasa Mahkemesi'nin 2024 kararına yanıt olarak, hükümet üniversite topluluğundan gerekli herhangi bir katkı olmadan üniversite rektörlerini atama konusunda Cumhurbaşkanın tekel yetkisini yeniden doğrulayan bir yasanın çıkarılmasını sağladı.

D4 0-4 puan

Bireyler, siyasal veya diğer duyarlı konularda kişisel görüşlerini gözetim veya misilleme korkusu olmadan ifade etmekte özgür mü?

1/4

Vatandaşlar görüşlerini özel olarak dile getirmeye devam ederken, birçoğu kamuya açık söylediklerinde temkinli davranıyor. Sıradan insanlar, Cumhurbaşkanını küçük düşürmek veya hakaret etmek suçlarından ceza yargılamasıyla karşı karşıya kalmıştır. Hükümet, Türk internetini yoğun şekilde izliyor ve sansürlüyor. Bu da bireylerin kendi kendini sansürlemesine katkıda bulunuyor. 2022'de yürürlüğe giren belirsiz ve muğlak şekilde yazılmış Dezenformasyon Yasası toplumsal medyada olası suç etkinliklerinin kapsamını önemli ölçüde genişletti ve üç yıla kadar hapis cezası getirdi. İFÖD'ün 2024'te engellendiğini saptadığı 311.000'den fazla web adresinin on binlercesi toplumsal medya hesapları veya gönderilerinden oluşuyordu. 2025 yılında kişisel görüşlerini ifade eden birçok önde gelen kişi yargılandı ve bu da daha geniş nüfusun korkutulmasına katkıda bulundu. Mart ayında, yazar ve akademisyen Çiğdem Bayraktar Ör AKP hükümetine yönelik çevrimiçi eleştirileri nedeniyle bir yıldan fazla süreyle ertelenmiş hapis cezası aldı. Avukat Burak Saldıroğlu, Mayıs ayında Cumhurbaşkanının "aklında olup olmadığını" sorgulayan bir toplumsal medya paylaşımı nedeniyle tutuklandı. Eylül ayında, YouTuber Boğaç Soydemir ve rapçi Enes Akgündüz çevrimiçi yayınlanan açıklamalarda dinsel nefreti kışkırttıkları veya İslam'a hakaret ettikleri savıyla gözaltına alındı.

(E) Dernekleşme ve Örgütsel Haklar

E1 0-4 puan

Toplanma ve gösteri yapma özgürlüğü var mı?

1/4

Yetkililer hükümet eleştirmenlerinin düzenlediği toplantıları rutin olarak yasaklarken hükümet yanlısı mitinglere izin veriliyor ve polis korumasından yararlandırıyor. Polis, barışçıl protestoları dağıtmak için sık sık güç kullanıyor. Son yıllarda güvenlik güçleri, Mayıs protestolarını, 2013 Gezi Parkı protestolarını, LGBT+ onur yürüyüşlerini, Kadınlar Günü kutlamalarını, cinsiyete dayalı şiddete karşı yürüyüşleri, fiyat artışlarına ve yükselen enflasyona karşı protestoları, 1980 askeri darbesinin mağdurları için tutulan nöbetleri ve diğer toplantıları dağıtmak için göz yaşartıcı gaz, biber gazı ve diğer şiddetli taktikler kullandı. 2022'den bu yana yetkililer çeşitli sanat ve müzik festivallerine karşı baskı uyguladı. 2025 yılında polis yüzlerce protestocuyu gözaltına aldı ve İstanbul Belediye Başkanı İmamoğlu ile diğer muhalefet figürlerinin tutuklanmasıyla tetiklenen ülke çapındaki gösterileri bastırmak için göz yaşartıcı gaz, su topları ve plastik mermiler kullandı. Yıl boyunca yetkililer LGBT+ gurur etkinliklerini tekrar yasakladı ve kısıtlamalara karşı gelmeye çalışan kişilerin toplanmalarını engellemek için blokajlar ve tutuklamalar gerçekleştirdi.

E2 0-4 puan

Özellikle insan hakları ve yönetişimle ilgili çalışmalarla ilgilenen sivil toplum kuruluşları için özgürlük var mı?

1/4

Hükümet, bağımsız sivil toplum gruplarını ve insan hakları savunucularını düzenleyici baskı veya yargısal tacizle sık sık hedef alıyor. 2016'dan bu yana 1.500'den fazla vakıf ve derneği kapattı. Kalan sivil toplum kuruluşlarının (STK) liderleri ise tehdit edilme, tutuklama ve kovuşturmalarla karşı karşıyadır. 2020 tarihli bir yasa, STK'ları yıllık denetimlere tabi tutmaktadır ve İçişleri Bakanlığı'na ceza soruşturmasıyla karşı karşıya olan STK'ların yönetim kurullarına kayyım atama yetkisi vermektedir. 2021 yılında hükümet, terörizm finansmanı gerekçesiyle 770 STK'nın varlıklarını dondurdu. Türkiye'nin siyasallaşmış yargısı, Uluslararası Af Örgütü'nün eski başkanı da dahil olmak üzere birçok önde gelen insan hakları eylemcisini sivil toplum aktörlerini korkutmak ve insan hakları savunuculuğunu bastırmak amacıyla sahte terör suçlamalarıyla mahkum etti. 2022'de İstanbul mahkemesi, önde gelen hayırsever Osman Kavala ve diğer ünlü sivil toplum liderlerini hükümeti devirmek için komplo kurmakla mahkum etti. Kavala müebbet hapis cezasına çarptırılırken, yedi diğer sanığa 18 yıl hapis cezası verildi. 2023 yılında bir temyiz mahkemesi üç sanığın cezasını bozdu ancak Kavala'nın cezalarını onayladı. Bu mahkumiyetler geniş çapta temelsiz, komplocu ve siyasal güdülenmeli olarak görülen bir kovuşturmanın ardından uluslararası ve yerel hak gruplarından sert eleştiriler aldı. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Türkiye'ye Kavala'yı serbest bırakmasını defalarca karara bağladı. LGBT+ bireylerin, kadınların ve etnik veya dinsel azınlık gruplarının haklarına odaklanan kuruluşlar genellikle hukuk veya ceza davalarının hedefi olmaktadır. Haziran ve Ağustos 2025'te yetkililer, LGBT+ hakları grubu Kaos GL'nin web sitesine ve toplumsal medya hesaplarına erişimi engelledi. Önde gelen LGBT+ genç aktivist Enes Hocaoğulları Avrupa Konseyi'nde Türkiye'deki koşullar hakkında konuşmasının ardından Ağustos ayından itibaren 35 gün boyunca duruşma öncesi gözaltında tutuldu.

E3 0-4 puan

Sendikalar ve benzeri meslek kuruluşları veya işçi örgütleri için özgürlük var mı?

1/4

Sendika etkinlikleri, grev hakkı da dahil yasalarda ve uygulamada sınırlıdır. Türkiye'deki iş gücünün yüzde 15'inden azı sendikalıdır ve bu rakam devasa gayri resmi iş gücü piyasasını kapsamamaktadır. 4688 sayılı Yasa kamu sektörü çalışanlarının grev yapmasını yasaklamaktadır. İşverenlerin sendika karşıtı etkinlikleri yaygındır ve yasal koruma önlemleri kötü uygulanmaktadır. Eşik gereksinimleri sistemi sendikaların toplu pazarlık haklarını güvence altına alma yeteneğini sınırlamaktadır. Sendikalar ve mesleki kuruluşlar siyasal liderliğin çıkarlarına düşman olarak görülen etkinlikler nedeniyle hükümet müdahalesi ve misilleme ile karşı karşıyadır. Bu engellere karşın birçok sektördeki işçiler 2025 yılında düşük veya ödenmemiş ücretler karşısında grev veya protestolar düzenlediler. Bu da hükümetin uyarılarına veya yasal müdahalelerine yol açtı.

(F)  Hukuk Devleti

F1 0-4 puan

Bağımsız bir yargı var mı?

1/4

Yargı bağımsızlığı ciddi şekilde tehlikeye atıldı. 2016'dan bu yana binlerce yargıç ve savcı hükümet yandaşlarıyla değiştirildi. Yürütme organı, mahkemeler üzerinde güçlü partizanca denetim uyguladılar. 2018'de yürürlüğe giren Cumhurbaşkanlığı sistemine göre, yargı atamalarını ve disiplin önlemlerini denetleyen Hakimler ve Savcılar Kurulu (HSK) üyeleri yargı üyeleri yerine parlamento ve Cumhurbaşkanı tarafından atanıyor. Sonuç olarak, savcılar ve yargıçlar sıklıkla hükümet çizgisine uymakta ve taraflı karar vermek nedeniyle eleştirilmektedir. Hükümete karşı hüküm veren yargıçlar ve savcılar görevlerinden alınmakta ve yerlerine yandaşlar getirilmektedir. Erdoğan'ı eleştirenleri mahkum edenler ise terfi ettirilmektedir. Anayasa Mahkemesi (AYM) kararlarında bir miktar bağımsızlık göstermiş olsa da siyasal etkiden uzak değildir ve yürütme ve diğer yüksek mahkemeler tarafından düzenli olarak itirazlara maruz kalmaktadır. Hükümetin yargı kararlarına, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve AYM'nin bağlayıcı kararlarına uymaması büyük bir sorun olarak ortada durmaktadır. 2023'ten bu yana, AYM, 2013 Gezi Park protestolarına karıştığı savıyla 2022'de 18 yıl hapis cezasına çarptırılan ve ardından hapisteyken parlamentoya seçilen avukat ve eylemci Can Atalay'ın davası nedeniyle Yargıtay ve parlamento çoğunluğu ile çatışıyor. Atalay, 2025 itibarıyla AYM'nin serbest bırakılması için verilen birçok kararına karşın hapiste kaldı.

F2 0-4 puan

Hukuk ve ceza davalarında usul hükümleri yürürlükte ve geçerli mi?

0/4

Yargı sisteminde ciddi usul ihlalleri devam etmektedir. Sanıklar genellikle yıllarca sürebilen uzun ve duruşma öncesi gözaltında tutulmaktadır. Savcılar genellikle suçlamaları açıklamak için aylarca beklemekte ve yetersiz kanıtlarla uzun iddianameler sunmaktadırlar. Birçok durumda, terörizmle suçlanan kişileri savunan avukatlar kendileri de tutuklanma tehdidiyle karşı karşıyadır. Alt mahkemeler yasal olarak uygulamak zorunda oldukları üst mahkemelerin kararlarına uymamaktadır. Yetkililer, 2025 boyunca siyasal muhalefet figürleri, sivil toplum eylemcileri ve hükümetin diğer muhaliflerine karşı keyfi ve siyasallaştırılmış ceza davaları açmaya devam etmişlerdir. Önceki yıllarda hapsedilen siyasal mahkumlar Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin usul ihlallerini saptayan kararlarına karşın hapiste kalmışlardır.

F3 0-4 puan

Fiziksel gücün meşru olmayan kullanımına karşı koruma ve savaşım verme özgürlüğü var mı?

1 4

Türk yetkilileri, tutuklulara ve mahkumlara yönelik işkence ve diğer acımasız ve insanlık dışı işlemlere karşı düzenli olarak suçlanmaktadır. Kürt ve LGBT+ bireyler dahil olmak üzere belirli gruplar, gözaltında özel ayrımcılık ve istismarla karşı karşıya kalmışlardır. Savcılar, bu tür istismar savlarını tutarlı bir şekilde soruşturma konusu yapmamaktadır. Terör tehdidi 2018'den bu yana önemli ölçüde azalmış olsa da saldırılar devam etmektedir. Hükümetle yapılan barış görüşmelerinin bir parçası olarak, PKK Mart 2025'te tek taraflı ateşkes ilan etti ve Mayıs ayında kendini dağıtma kararı aldı. Ancak, İslam Devleti gibi diğer terör gruplarının şiddet olasılığı yıl boyunca devam etti.

F4 0-4 puan

Yasalar, politikalar ve uygulamalar nüfusun çeşitli kesimlerine eşit davranılmasını güvence altına alıyor mu?

1 4

Türkiye'nin yasaları tüm vatandaşlara eşit davranmayı öngörmekle birlikte kadınlar ve dinsel, etnik, cinsel ve cinsiyet azınlık gruplarının üyeleri uygulamada farklı derecelerde ayrımcılığa maruz kalmaktadır. Kadınlar iş gücünün giderek artan bir kısmını oluşturuyor, ancak cinsiyet önyargısı ve eşitsizlik acil sorunlar olarak devam etmektedir. Aleviler ve Müslüman olmayanlar okullarda ve kamu sektöründe sistemli ayrımcılığa maruz kalmaktadır. Kürt vatandaşlar ayrımcılığa maruz kalmaya devam etmekte ve Kürt örgütleri, kültürel kurumları ve bireyler kimlikleriyle bağlantılı baskınlar ve tutuklamalarla karşılaşmaktadır. Mart 2025'te Nevruz kutlamaları barışçıl bir şekilde devam etti. Ancak yoğun polis varlığı vardı. Eşcinsel ilişkiler yasal olarak yasak olmasa da yasa insanları cinsel yönelim veya cinsiyet kimliği temelinde ayrımcılığa açıkça korumamakta ve LGBT+ bireyler uygulamada yaygın ayrımcılık, polis tacizi ve şiddetle karşılaşmaktadır. LGBT+ bireylerin askerlik hizmeti yapması yasaklanmaktadır. Üst düzey devlet yetkilileri sık sık homofobik nefret söylemleri kullanmakta ve hükümet medyada LGBT+ içeriğini sansürlemeye devam etmektedir. Türkiye, 2025 itibarıyla çeşitli ülkelerden kayıtlı yaklaşık üç milyon mülteci ve sığınmacıya ev sahipliği yapmıştır. Çoğu mülteci çocuk eğitime erişime sahip değildir ve çoğu yetişkinin çalışma izni yoktur. Mültecilere karşı halk öfkesi ve ayrımcı siyasal söylem, 2011'de Suriye iç savaşı başladığından bu yana arttı ve mülteciler ile göçmenler için ikamet izinlerinin alınması ve yenilenmesi giderek zorlaştı. Raporlar ayrıca, insan hakları gruplarının zorla sınır dışı etme olarak nitelendirildiği sınır dışı edilme sayısının arttığını da gösteriyor. Aralık 2024'te Suriye'deki otoriter Beşar Esad rejiminin devrilmesinin ardından, Türk hükümeti Suriyeli mülteciler için özel korumaları aşamalı olarak kaldırmak için adımlar attı. Suriyelilerin yasal ikamet iznini sağlamak için sonunda çalışma izni ve gelir kanıtı, öğrenci vizesi veya taşınmaz mal almak zorunda kalacaklardı. Ocak 2026 itibarıyla, Suriyelilerin Türkiye'de ücretsiz sağlık hizmetlerine erişimini kaybedeceği düşünülüyordu.

G Kişisel Özgürlükler ve Bireysel Haklar

G1 0-4 puan

Bireyler, ikamet yerlerini, işlerini veya eğitimlerini değiştirme gibi hareket özgürlüğünden yararlanıyor mu?

1/4

Bazı bölgelerde ve hükümet tarafından şüpheyle karşılanan gruplar için hareket özgürlüğü sınırlıdır. Türkiye'nin güneydoğusunda hükümet ile PKK arasındaki çatışma nedeniyle hareket uzun süredir kısıtlanmış olsa da 2025 başlarında barış görüşmelerindeki ilerleme koşulları biraz değiştirdi. Ayrıca, 2016'daki darbe girişiminin ardından işten çıkarılan veya uzaklaştırılan 125.000'den fazla kamu sektörü çalışanı ilişki nedeniyle suçluluk atmosferi nedeniyle iş bulamadı ve pasaportları iptal edildikleri için yurtdışına seyahat edemedi. Mülteciler, ülke içinde serbest dolaşım ve istihdam değişikliği konusunda yasal ve uygulama engellerle karşılaşmaya devam etmektedir. Aralık 2025 itibarıyla Türkiye'de geçici koruma altında yaklaşık 2,4 milyon kayıtlı Suriyeli mülteci vardı. Kayıtlı oldukları iller dışında yaşayamazlar veya çalışamazlar ve iller arasında seyahat yalnızca devlet tarafından işletilen elektronik sistem üzerinden alınan resmi izinle yapılabilir. Mültecilerin kimlik belgeleri adresleri doğrulanamazsa devre dışı bırakılabilir.

G2 0-4 puan

Bireyler, devlet veya devlet dışı aktörlerin gereksiz müdahalesi olmadan mülkiyet sahibi olma ve özel iş kurma hakkını kullanabilir mi?

1/4

Özel mülkiyet hakları yasal olarak güvence altına alınmıştır, ancak son on yıldır hükümetin eleştirmenleri veya karşıtları müdahaleci vergi ve düzenleyici denetimlere maruz kalmaktadır. 2016'dan bu yana, terör gruplarıyla bağlantılı olduğu düşünülen yüzlerce şirket, STK ve medya kuruluşunun varlıkları el konulmuş ve bu da kamuoyunun hukukun üstünlüğüne ve özgür girişimcilik için temel korumalara olan güvenini ciddi şekilde zedelemiştir. Medeni Kanun kapsamında erkekler ve kadınlar eşit miras haklarına sahiptir, ancak arabuluculuk yasası, varislerin dağıtım konusunda kendi anlaşmalarına varmasına izin vermektedir ve bu da kadınlar üzerinde daha az pay kabul etmeleri için baskı oluşturabilmektedir.

G3 0-4 puan

Bireyler, eş seçimi ve aile büyüklüğü, aile içi şiddetten korunma ve görünüş denetimi gibi kişisel ve toplumsal özgürlüklerden yararlanır mı?

2/4

Evlilik, boşanma ve çocuk yetiştirme gibi kişisel statü konularına ilişkin özgürlükler tutarsız şekilde uygulanmaktadır. Boşanma yasal olsa da Erdoğan ve AKP kadınları boşanmaktan caydırmak ve en az üç çocuk sahibi olmalarını özendirmek için kampanya yürüttü. Hükümet, 2025 yılında daha büyük aileler için yeni mali destekler getirdi. Çocuk evlilikleri yasa dışı olsa da genellikle gerçekleşmektedir. Çoğunlukla gayri resmi dinsel törenlerle veya sahte kimlik kullanılarak sahte evlilik ruhsatı alınarak yapılmaktadır. Doğum denetimi yasal olmaya devam etmekte ancak erişimi giderek zorlaşmaktadır. Türkiye’deki kadın öldürme ve cinsiyete dayalı şiddet oranları, ki bunlar genellikle aile içi şiddet ve mevcut ya da eski yakın partnerlerin saldırılarını içeriyor, dünyanın en yüksek oranları arasındadır ve kadın hakları savunucuları, hükümet ve yargı tarafından sağlanan bir cezasızlık kültürünü tanımlamışlardır. Aile içi şiddetle bağlantılı kadın öldürme raporlarını izleyen eden Anıtsayaç Web sitesine göre, 2025 yılında en az 456 kadın öldürülmüştür. Türkiye’nin 2021’de cinsiyete dayalı şiddeti önlemeye yönelik uluslararası bir anlaşma olan İstanbul Sözleşmesi’nden çekilmesi, aile içi şiddetle karşılaşan kadınlar için önemli yasal korumaları ortadan kaldırmıştır. Polis, aile içi anlaşmazlıklara müdahale etmekte isteksizdir ve mağdurlar için çok az sığınma evi bulunmaktadır. Ağustos 2025’te Diyanet, mütevazı kıyafet çağrısında bulunan sert bir vaaz yayınladı ve gelecekte kıyafet ve görünüşe yönelik yasal kısıtlamalar olasılığı konusunda endişeleri artırdı.

G4 0-4 puan

Bireyler fırsat eşitliği yararlanıyor mu ve ekonomik sömürüden özgür yaşıyor mu?

1/4

Sendikaların zayıflığı ve hükümetin örgütlü işçiye karşı harekete geçme istekliliği, fırsat eşitliğini, ekonomik sömürüye karşı korumayı ve iş yeri güvenliğini zayıflatmaya devam etmiştir. Son yıllarda işyeri kazaları sıkça yaşanmıştır ve işçilerin yaralanmaları durumunda çok az hak kazanmaktadır. İş ve İşçi Sağlığı Kurumu’na (İSİG) göre, 2025 yılında en az 2.105 işçi iş kaynaklı olaylarda yaşamını kaybetmiştir. Çocuk işçiler, göçmen ve mülteci işçiler ile Türkiye'nin büyük gayri resmi sektöründe çalışanlar, ki bu sektör genel ekonominin yaklaşık üçte birini oluşturur, ekonomik sömürüye karşı özellikle savunmasızdır.