AMEDSPOR

 

Prof. Dr. Firuz Demir Yaşamış

 

Bu yazıyı değerli dostum Gürsel Demirok’un yazısı üzerine hazırladım.

Amedspor’un Süper Lig’e yükselmesi, sadece sportif bir başarı olarak değil, Türkiye’nin sosyolojisi, kimlik siyaseti, bölgesel temsil sorunu ve futbol kültürü açısından da önemli bir olay olarak okunmalıdır. Kulüp, Diyarbakırspor geçmişini bir yana bırakırsak, tarihinde ilk kez Süper Lig’e çıktı.

Bu oluşumu birkaç katmanda irdelemek olanaklıdır:

Sportif başarı boyutu: Önce şu temel gerçeği vurgulamak gerekir. Amedspor sahada başarılı oldu. Son iki sezonda ciddi yatırım yaptı, kadro kalitesini artırdı, tecrübeli oyuncular aldı ve kararlı bir başarım çizgisi yakaladı. Bu nedenle yükselişi sadece “siyasal” diye açıklamak eksik kalır. Türkiye’de Anadolu kulüplerinin zaman zaman yükseliş olmuştur. Amedspor’unki de bunun bir örneği.

Kimlik ve temsil sorunu: Amedspor sıradan bir şehir kulübü değildir. Kulüp adı, taraftar kültürü ve simgesel dili nedeniyle özellikle Kürt kimliğiyle özdeşleşmiş durumdadır. Diyarbakır’ın (“Amed” ismi üzerinden) kültürel temsilini taşıdığı düşünülmektedir. Bu yüzden kulübün başarısı, birçok Kürt vatandaş için “temsil edici görünürlük” anlamına gelmektedir. Sosyal medyada da bu yükselişin “tarihsel” olarak değerlendirildiği görülmektedir. Bu noktada önemli ayrım şudur: Bir kesim bunu demokratik çoğulculuğun doğal sonucu olarak görürken, başka bir kesim ise kulübün geçmişteki bazı tartışmaları nedeniyle konuya uzak durmaktadırlar. Süper Lig’deki bazı kulüpler kutlama mesajı gönderirken bazıları bunu yapmamışlardır. Amedspor Türkiye’de insanların sadece futbol konuştuğu bir kulüp değildir ve kimliklerin projeksiyon alanı olmuştur.

Devlet-toplum ilişkileri açısından anlamı: İlginç olan noktalardan biri de geçmişte Amedspor ile devlet kurumları arasında ciddi gerilimler yaşanırken, bugün daha yumuşak ve kapsayıcı mesajlar gelmektedir. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın ve Devlet Bahçeli’nin kutlama mesajları dikkat çekicidir. Bu durum Türkiye’de merkez siyasetin Kürt seçmeni dışlamadan yeni bir dil arayışı, futbolun toplumsal gerilimi düşürmek için “bütünleşme alanı” olarak görülmesi veya tümüyle yararcı bir normalleşme siyaseti olarak okunabilir.

Riskler ve gerilim olasılığı: Öte yandan Süper Lig ortamı çok sert ve yüksek gerilimlidir. Amedspor’un bazı taraftar gruplarıyla ilgili geçmiş tartışmalar, deplasman güvenliği, milliyetçi tepkiler ve provokasyon olasılığı ciddi risk oluşturmaktadır. Sosyal medyada bunun işaretleri şimdiden görülmektedir. Burada belirleyici olacak olan Kulübün kurumsal dili, taraftar gruplarının tutumu, Federasyonun eşit uzaklığı ve medyanın dilidir. Çünkü futbol, Türkiye’de bazen toplumsal gerilimi büyüten bir alan olabilmektedir.

Daha geniş sosyolojik okuma: Aslında olay Türkiye’de çevre şehirlerin ve farklı kimliklerin artık yalnızca “katılımcı” değil, merkez sahnede olmak istedikleri gözlemlenmektedir. Süper Lig de Türkiye’nin en görünür vitrinlerinden biridir. Bir dönem sadece İstanbul merkezli güç dengeleri konuşulurken, bugün Karadeniz’den, Doğu Anadolu’dan ve Güneydoğu’dan Anadolu’nun farklı kimliklerinden kulüpler daha görünür olmuştur. Bu açıdan Amedspor’un yükselişi, “Türkiye futbolunun merkezileşmesinin kırılması” şeklinde de okunabilir.

Sonuç olarak Amedspor’un Süper Lig’e çıkışı ne sadece futbol olayıdır ne de sadece siyaset olgusudur. İkisini birbirine bağlayan bir toplumsal gösterge niteliği taşımaktadır. Nasıl yönetileceği ise Türkiye’nin birlikte yaşama kültürü açısından önemli bir sınav olacaktır.

Olumlu tarafları: Türkiye’nin farklı bölgelerinin ve kimliklerinin üst ligde temsil edilmesi demokratik toplum açısından normal ve hatta sağlıklı görülebilir. Diyarbakır gibi futbol tutkusu yüksek bir şehrin Süper Lig’de olması ligin kültürel çeşitliliğini artırır. Uzun süre dışlanmış olarak gören kesimlerde “ait olma” duygusunu güçlendirebilir. Futbol bazen siyasetin sertliğini yumuşatan ortak bir alan yaratabilir. Eğer doğru yönetilirse bu, toplumsal normalleşmeye katkı sağlayabilir. Anadolu kulüplerinin güçlenmesi İstanbul merkezli futbol düzenini dengeleyen bir gelişme olarak da okunabilir.

Olumsuz/riskli tarafları: Amedspor yıllardır sadece spor kulübü olarak algılanmamıştır. Kimlik ve siyaset yükü taşımıştır. Bu da her maçı kolayca siyasal gerilime çevirebilir. Tribün provokasyonları, sosyal medya kutuplaşması ve güvenlik sorunları oluşabilir. Kulüp yönetimi veya taraftar grupları aşırı siyasal dil kullanırsa futbol geri planda kalabilir. Karşıt tepkiler da sertleşebilir ve bu durum Süper Lig’de gerilimi artırabilir. Türkiye’de futbol kültürü zaten çok saldırgan olduğu için simgesel anlam taşıyan kulüpler daha hızlı hedef durumuna gelebilmektedir.

Bu gelişmenin “olumlu mu olumsuz mu” olacağını belirleyecek olgular Kulübün kendini nasıl konumlandıracağı, medyanın dili, taraftarların tavrı ve devlet/federasyonun eşit yaklaşımıdır. Sorun “Diyarbakır’ın başarılı futbol kulübü Süper Lig’de” çerçevesinde kalırsa olumlu sonuç üretme olasılığı yüksek olur. “Futbol üzerinden kimlik savaşı” zeminine çekilirse herkes için yıpratıcı olur.

Kısa vadede hem büyük heyecan hem de yüksek gerilim birlikte yaşanacaktır. Çünkü Amed Sportif Faaliyetler Kulübü sıradan bir “yeni çıkan Anadolu takımı” gibi karşılanmayacaktır. Türkiye’de herkes kulübe kendi siyasal ve kültürel penceresinden anlam yükleyecektir. Orta vadede işin yönünü büyük ölçüde saha içi belirleyecektir. Kulüp yönetimi daha kurumsal davranırsa, taraftar grupları provokatif dili azaltırsa ve medya sürekli kimlik gerilimi üretmezse Amedspor zamanla “normalleşebilir”. İnsanlar birkaç sezon sonra daha çok transferi, teknik direktörü, deplasman başarımı ve derbi maçlarını konuşmaya başlar. Türkiye’de futbol hafızası hızlı değişmektedir. Fakat ters senaryoda (özellikle simgesel maçlarda büyük gerilimler yaşanırsa) kulüp Türkiye’de kültürel kutuplaşmanın yeni alanlarından biri durumuna gelebilir. Bu olasılık da gerçektir. Ancak yine de uzun vadede “normalleşme” olasılığı biraz daha yüksektir. Çünkü Türkiye toplumu çok sert tartışsa da zamanla alışmaktadır, Süper Lig ekonomisi ve yarışması siyaseti bir noktadan sonra ikinci plana itebilmektedir ve başarı geldikçe kulüpler ideolojik simgeden çok “futbol markasına” dönüşmektedir. Bir örnek olarak Trabzonspor yıllarca “bölgesel kimlik kulübü” diye görülürken bugün daha çok sportif kimliğiyle konuşulmaktadır. Amedspor’da süreç birebir aynı olmaz ama benzer bir evrim olasılığı vardır. İlk yıllar gürültülü geçebilir ama kulüp kendini doğru yönetirse zamanla Türkiye futbolunun kalıcı ve daha normal bir parçasına dönüşebilir.